ताबुला rasa

Tabula Rasa
Όλοι ενδεχομένως θελήσαμε πολλές φορές να ξεχάσουμε τα όσα άσχημα έχουμε ζήσει, να βάλουμε ένα τέλος σε θλιβερές αναμνήσεις και να προχωρήσουμε. Όλοι ίσως θελήσαμε να σβήσουμε από το μυαλό μας ενοχές και σκέψεις του παρελθόντος που δηλητηρίαζαν το παρόν μας. Ποιος μπορεί όμως;
Στην ταινία «Η αιώνια λιακάδα ενός καθαρού μυαλού», οι πρωταγωνιστές επιχειρούν μια τέτοια προσπάθεια. Υφίστανται μια διαδικασία «καθαρίσματος» της μνήμης τους και όσων έχουν ζήσει, γυρνώντας σε μια ζωή όπου τα πάντα είναι καινούρια. Κάθε εσωτερικό αγκάθι έχει εξαλειφθεί. Δεν υπάρχει κανένα βέλος για να τους τρυπήσει.
Σίγουρα η επιστήμη έχει προχωρήσει πολύ και ίσως μετά από κάποιες δεκαετίες να είμαστε σε θέση να προχωρήσουμε σε τέτοιες επεμβάσεις έναντι κάποιας χρηματικής αμοιβής. Ένα «άδειασμα του μυαλού» θα ήταν οπωσδήποτε μια διέξοδος μέσα σ’ ένα κόσμο που γεμίζει ασφυκτικά με σκουπίδια και το αντίκτυπό του βαραίνει πάνω μας.
Ωστόσο είναι λειτουργικό στ’ αλήθεια ένα τέτοιο εγχείρημα; Και δε μιλώ μόνο για φανταστικές επεμβάσεις αλλά και για εμάς τους ίδιους που πάντα προσπαθούμε να διαγράψουμε σελίδες από το ημερολόγιο του νου μας.
Αναμφισβήτητα, σε κάποιες περιπτώσεις, ο πόνος είναι αβάσταχτος. Δε μπορούμε να προχωρήσουμε χωρίς να γυρίσουμε την πλάτη στο παρελθόν. Αυτό όμως δε σημαίνει πως το αναιρούμε κιόλας. Γυρνώντας την πλάτη σε κάτι είτε συμβιβαζόμαστε μ’ αυτό είτε πάμε μπροστά για να το αλλάξουμε. Κι αυτό συμβαίνει υπό τη μαθητεία των λαθών που διαπράξαμε. Με όπλο τη γνώση των καταστάσεων και του ίδιου μας του εαυτού. Μόνο έτσι μπορεί κάποιος να πετύχει κάτι καλύτερο. Ειδάλλως θα πέφτει και θα ξαναπέφτει μέσα στον ίδιο βούρκο. Μια ματαιότητα. Ένας ατέλειωτος φαύλος κύκλος.
Πέρα όμως από τη συμβολή της μνήμης στην αντιμετώπιση πρακτικών αναγκών της καθημερινότητας, πώς μπορεί κανείς να ξεχάσει στ’ αλήθεια; Το υποσυνείδητο θα είναι πάντα πιο δυνατό από τη θέληση μιας συνείδησης που πολύ συχνά κοιμάται ανενόχλητη. Κανείς δε γεννιέται tabula rasa. Όλοι κάτι κουβαλάμε μέσα μας και πάντα θα το κουβαλάμε. Αυτό είναι που μας κάνει να έχουμε συναίσθηση του εαυτού μας. Εξάλλου όπως έλεγε ο Πλάτων «οι ιδέες προϋπάρχουν του σώματος».
Κανείς δε μπορεί να εμποδίσει τη σκέψη και ακόμη περισσότερο κανείς δε μπορεί να εμποδίσει την καρδιά. Κάποια πράγματα είναι και θα είναι έμφυτα παρά την επιστημονική εξέλιξη. Και είναι καλύτερα έτσι. Η φύση φροντίζει καλύτερα από εμάς να υπάρχει ισορροπία. Όσο κι αν πονά η μνήμη και τα όσα κάποτε ζήσαμε, είναι ποικιλοτρόπως αναγκαία :για να αποδίδουμε δικαιοσύνη, να διεκδικούμε ,να φροντίζουμε τους εαυτούς μας από τις κακοτοπιές και ίσως κάποιες φορές για να παίρνουμε δύναμη.
Σκεφτείτε πόση αδικία θα επικρατούσε στον κόσμο αν ο καθένας μας ξεχνούσε τόσο εύκολα αυτά που είχε κάνει ή αυτά που του είχαν κάνει. Η λήθη είναι μια εύκολη λύση για τις δύσκολες στιγμές αλλά σπάνια είναι αξιόπιστος δρόμος για ένα ταξίδι με σωστό δρόμο. Αντίσταση είναι το να θυμόμαστε. Όχι το να ξεχνάμε.
Ένα άγραφο χαρτί (tabula rasa) δεν έχει αξία και μπορεί εύκολα να πεταχτεί. Ένα γραμμένο χαρτί όμως περιέχει πάντα κάτι που ίσως είναι σημαντικό. Ακόμη και όταν έχει μουντζούρες ή λάθη. Γι’ αυτό ίσως θα έπρεπε τελικά να το διαβάσουμε.