«Truman Show» ,ταινία του 1998. Ένας άντρας γύρω στα 30, συνειδητοποιεί ότι ζει σ’ ένα ψεύτικο , πλαστικό σύμπαν. Παρακολουθείται συνεχώς από κάμερες από τη μέρα που γεννήθηκε. Ο κόσμος του είναι ένα μεγάλο κινηματογραφικό πλατό. Οι άνθρωποι γύρω του είναι ηθοποιοί. Και μάλιστα βγάζουν λεφτά από αυτόν. Αστείο ή τραγικό; Κι όμως συμβαίνει.
Big Brother, Fame Story, Top Chef , X-Factor. Γνωστά σε όλους ή τουλάχιστον στους περισσότερους. Οι εκπομπές ριάλιτι είναι εδώ. Πανταχού παρούσες και σταθερά αντικείμενα συζήτησης.
Η δημοτικότητά τους δείχνει πως ένα μεγάλο μέρος του τηλεοπτικού κοινού απολαμβάνει τέτοιου είδους σόου και –γιατί όχι, θα έπαιρνε μέρος κάποια στιγμή. Ένα μεγάλο μέρος επίσης κατακρίνει το χαρακτήρα των ριάλιτι. Οι απόψεις ποικίλουν όπως επίσης και οι προσεγγίσεις. Από κοινωνιολογικής ή ψυχολογικής σκοπιάς, τα ριάλιτι έχουν κατά καιρούς κριθεί και καταδικαστεί. Το τηλεκοντρόλ όμως δείχνει σταθερά τις προτιμήσεις του. Πού βρίσκεται η εξήγηση; Ποια πλευρά έχει δίκιο;
Δε θα απορρίψω κάτι ούτε θα υπερθεματίσω. Η ψυχαγωγία και η ηθική είναι ζητήματα προσωπικά. Ο καθένας διασκεδάζει με τον τρόπο του. Για παράδειγμα: Μια κουραστική μέρα φτάνει στο τέλος της και ο Χ τηλεθεατής γυρίζει στο σπίτι. Ο καλύτερος τρόπος να περάσει το βράδυ του είναι η τηλεόραση. Τι να επιλέξει λοιπόν; Πολιτικούς που τσακώνονται, ξενόγλωσσες μεταγλωττισμένες σειρές, οικολογικά ντοκιμαντέρ ή μια εκπομπή ριάλιτι; Ο μέσος τηλεθεατής θα επιλέξει μια εκπομπή ριάλιτι όπως δείχνουν τα στατιστικά. Κι αυτό δε συμβαίνει απαραίτητα επειδή ο Χ έχει χαμηλό μορφωτικό επίπεδο και μονόπλευρα ενδιαφέροντα. Σκεφτείτε λίγο τη δική σας καθημερινότητα. Ίσως είναι τόσο «βαριά» που να χρειάζεστε στο τέλος της μέρας ένα πιο «ελαφρύ» πρόγραμμα για να ηρεμήσετε.
Μίλησα για ηθική πριν λίγο. Δεν εννοώ βέβαια κάτι πιο πέρα από αυτό που θα ονομάζαμε αξιοπρέπεια, αυτοσεβασμό και διακριτικότητα. Τα ριάλιτι συχνά κατηγορούνται για έλλειψη των παραπάνω στοιχείων. Άνθρωποι που υποβάλλονται σε μια 24ωρη παρακολούθηση, καλούνται να προκαλέσουν ίντριγκες ή δήθεν έρωτες για να ανεβάσουν την τηλεθέαση . Εκατοντάδες φυλλάδες και μεσημεριανές εκπομπές κάνουν φύλλο και φτερό το παρελθόν τους, αναλύοντας κάθε πτυχή τους χαρακτήρα τους με βεβαιότητα. Το αστείο είναι πως δε γνωρίζουν καθόλου αυτό τον άνθρωπο για τον οποίο μιλάνε. Τους έδωσε όμως ο ίδιος κάθε δικαίωμα να τον κρίνουν.
Λεφτά ή δόξα; Και τα δύο παίζουν σίγουρα ρόλο. Αξίζει όμως το τίμημα; Η θυσία της ατομικότητάς μας και το ξεγύμνωμα του εγώ μας μπροστά σε χιλιάδες μάτια, ίσως φαντάζει κάτι απλό. Δε νομίζω όμως ότι συνειδητοποιούμε εύκολα το μέγεθος έκθεσης όλων αυτών των ανθρώπων. Ανεβαίνουν ψηλά και πέφτουν απότομα. Η διακύμανση αυτή λειτουργεί μάλλον σαν ψαλίδι που κόβει ένα λεπτό σκοινί. Κι αυτό το σκοινί είναι ο ψυχισμός τους.
Φταίμε κι εμείς όμως. Με τη στάση μας επιβραβεύουμε και συντηρούμε αυτές τις διαδικασίες. Βέβαια, η κλειδαρότρυπα είναι γοητευτική . Όλοι μπαίνουμε στον πειρασμό να κοιτάξουμε μέσα. Μας ενδιαφέρει η καθημερινότητα των άλλων ακόμη κι αν μας είναι άγνωστοι. Θέλουμε να βλέπουμε σκάνδαλα και αναταραχές επί της μικρής οθόνης. Να ταυτιζόμαστε και να υποστηρίζουμε κάποιους, ανεξάρτητα από το αν θα τους έχουμε ξεχάσει σε λίγες μέρες.
Η αλήθεια είναι πως λίγα παιδιά των ριάλιτι πλέον θυμόμαστε. Πρόκειται περισσότερο για τα παιδιά των talent shows (Fame Story, X-Factor κλπ) που κατάφεραν να έχουν μια πορεία πέραν της εκπομπής. Γι’ αυτούς τους ανθρώπους το ριάλιτι είναι μια ευκαιρία να ορθοποδήσουν και μάλιστα μια ευκαιρία από τις λίγες. Σκεφτείτε όμως πόσο αγαπούσαν τη δουλειά τους για να περάσουν όλη αυτή τη δοκιμασία: συγκατοίκηση με άλλους αγνώστους και προβολή ακόμη και των πιο προσωπικών τους στιγμών.
Κάθε στιγμή που γελάμε, κλαίμε ή φωνάζουμε είναι ιδιωτική και πολύτιμη. Προσωπικά δεν ξέρω αν αξίζει η σπατάλη της για μια περίοδο δημοσιότητας. Φυσικά στην άποψή μου υπάρχει και ο αντίλογος. Ίσως ένα ριάλιτι να έχει κρυμμένα οφέλη που εμείς οι έξω δε μπορούμε να φανταστούμε. Μια εμπειρία ζωής που πρέπει να τη βιώσεις για να καταλάβεις. Δεν το αρνούμαι. Ίσως να ισχύει. Θα προβάλλω ωστόσο μια τελευταία αντίρρηση: αν reality σημαίνει πραγματικότητα, είμαστε έτοιμοι να δεχτούμε πως αυτή βρίσκεται επί της οθόνης ή εδώ έξω; Μάλλον το δεύτερο θα απαντούσαμε. Κι αυτό φυσικά σημαίνει πολλά.
(το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Μαχητής")
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου